Deze website beschrijft de geschiedenis van de Heinisdijk en Hervense dijk tussen Rosmalen en Orthen (Noord-Brabant). In vroeger tijden sprak men van Orthense en Rosmalense Maasdijk. 


Deze website is nog in opbouw !
Ik probeer steeds meer informatie over de geschiedenis en later ook over de natuur van dit gebied op deze website te verzamelen. 


 

Inleiding

Het gebied van de Heinisdijk en de Hervense dijk is een natuurgebied van 50 ha. (ongeveer 100 voetbalvelden) ge­legen in het oosten van de gemeente 's-Her­togen­bosch, omgeven door de Bruistensingel, de rondweg A2 en de wijk de Herven. Het bestaat uit een oude dijk, wielen (plassen ontstaan door dijkdoor­braken), grasland, bos en moerassige ge­deelten. De dijk heet Heinisdijk aan de Ros­ma­lense kant, Hervendijk aan de Orthense kant. Het gebied is eigendom van de gemeente 's-Hertogenbosch (roze), het Brabants Landschap (geel), Staats­bosbeheer (blauw) en particulieren (niet ingekleurd).

Hervense dijk bij het Putterswiel

Heinis kadaster 2017

kadasterkaart Herven en Heinis, 2017

 

 

Geologie

Het Heinisgebied ligt op de overgang van het dekzandgebied en het rivier­klei­gebied; grofweg gezegd is er klei ten N. van de dijk en zand ten Z. van de dijk (zie de afkalvingen van enkele wielen). Deze zandrug is onderdeel van een grote zandrug die loopt over de zandverstui­ving bij Mariaoord (Rosmalen), de markt in 's-Hertogenbosch, Deuteren en de Loonse en Drunense duinen. Deze rug is doorsneden door de rivieren de Dommel en de Aa en de Zandleij en de Broekleij bij Vlijmen. In het W. deel van de Hei­nis zijn zgn. komgeul­gron­den (rivierklei) met venige lagen. Hier is de humuslaag 20-50 cm. dik, in de ZW. hoek meer dan 50 cm. dik.

De naam Heinis

De naam Heinis komt waarschijnlijk van het woord "omheinen".
"De namen die in deze afdeling worden besproken, hebben betrekking op de afbakening van percelen land. Tegenover de vrije vlakte, waarin het vee liep te grazen, stonden de omheinde akkers en de hooi- en grasweilanden. ... Naar de dijk die de grens vormde, heet een stuk land onder Rosmalen: de Heinis." (Harry Coppens, Rosmalla, jaargang 11, nr. 3, p. 44).

Zie ook Middelnederlands woordenboek. Heinen: een erf afsluiten of afscheiden, zoowel door een muur, schutting, heining, als ook door een greppel of sloot.

Functie van de dijk

Bij Grave lag vroeger de Beerse overlaat (verlaagd stuk Maasdijk) en in tijden van hoog water (winter) was het poldergebied ten N. van 's-Hertogen­bosch en Oss overstroomd. De dijk, die vroeger Orthense en Rosmalense Maasdijk werd genoemd, was de zuidgrens van de polder van der Eigen waar het water van de Beerse Maas doorheen stroomde. De belangrijkste functies van het polderbestuur waren: droog houden van het land in de zomer en de herfst, waterberging in de winter en vroege voorjaar, (wat we tegenwoordig "ruimte voor de rivier" zouden noemen) en het vruchtbaar maken van de landerijen in de polder door het inlaten van voedselrijk Maaswater (1). Ook de zuidkant van de dijk stond waarschijnlijk regelmatig onder water door het overstromen van de Aa. De Heinisdijk had een functie als verbinding tussen Orthen en Rosmalen.  Langs de Heinisdijk liggen nu nog 9 wielen, restanten van dijkdoorbraken uit vorige eeuwen.

Heinisdijk en Hervense dijk met wielen, 2013

1.Rosmalense wiel 2. ? 3. Platte wiel of gat van Hanna Coolen  4. Duitse wiel  5. Duits gat 6. Heilige-Geestwiel of Bleekerswiel 7. ? à is gedeeltelijk gedempt/verland  8. Putterswiel  9. Defensiewiel


(1) … omdat eene beperking van het afstroomingsvermogen eene verhooging van den waterspiegel zal ontstaan en de uitwatering zelve zal belemmerd worden, waardoor, zoo de lager gelegen landen al niet onder water zullen blijven, dan toch zeker de tot dusverre bestaanden vrijen afloop, en de zoo noodzakelijke waterberging zullen verloren worden, en de landen en polders al dadelijk het vruchtgevend genot zullen moeten missen, dat zij thans door het inlaten van maaswater op daarvoor geschikte tijden vrij en onverhinderd bezitten; … Uit BHIC, inventaris 7421, map 167: 1859 protest van polderbestuur tegen de aanleg van een schutsluis in de Dieze bij Crevecoeur. 


 

 

--- Gebruik de menu's bovenaan om verder te gaan ---

  •  dijklijn laat de dijk zien van west naar oost
  • tijdlijn laat de dijk zien in de loop van de tijd

© Ferd Sauter     informatie mag worden overgenomen, alleen met bronvermelding.

Ferd Sauter is IVN natuurgids (www.ivn-s-hertogenbosch.nl) en woont onderaan
de dijk in de wijk de Buitenpepers. 

 

Duitse Wiel